Najpierw gromadzimy włóknisty surowiec, rozdrabniamy, tworzymy masę papierniczą, kartka powstawać będzie na sicie czerpalniczym. Sito zanurzamy, czerpiemy, wyjmujemy, włókna osiadają i mamy przed oczami mokry papier. Wystarczy na filcowej przekładce odcisnąć nadmiar wody, wysuszyć arkusz i cieszyć się przyszłym materiałem archiwalnym wykonanym własnoręcznie.
Te tajniki powstawania papieru, 18.02.2026 r., przy okazji odwiedzenia wystawy Najstarsze rękopisy na papierze z Dusznik, poznawała delegacja naszego Archiwum, dyrektor dr Janusz Gołaszewski, kierownik Oddziału Popularyzacji Zasobu Archiwalnego Danuta Płókarz i starszy kustosz dr Bartosz Grygorcewicz, w Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju.
Na zaproszenie dr. hab. Macieja Szymczyka, dyrektora Muzeum, goście nie tylko mogli zaznajomić się z pracą papiernika, ale i na własne oczy zobaczyć imponujący zbiór dokumentów zachowanych właśnie na dusznickim papierze.
Mimo że gromadzenie dorobku papierni było istotne dla Muzeum od dawna, w ostatnich latach stało się szczególnie ważne, bo stara się ono o wpisanie młyna na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Stąd więc wystawa, będąca podsumowaniem dotychczasowej wiedzy na temat miejsc, w których pisano na arkuszach z wizerunkiem św. Piotra w znaku wodnym. Do budowania tej świadomości i nasze Archiwum dołożyło swoją cegiełkę, bo to właśnie rękopis wchodzący w skład zespołu Akta miasta Dusznik w Oddziale Kamieniec Ząbkowicki (Rozliczenie roczne szpitala miejskiego w Dusznikach, niem. Reinerz, za okres od 15 marca 1584 do 14 maja 1585 r.) jest najstarszym zachowanym do dziś dokumentem na papierze z dusznickiej papierni, obok kilku innych, podobnie starych (Rejestr dotyczący sprzedaży drewna w Dusznikach w latach 1590-1591 i Rejestr dochodów i wydatków ratusza w Dusznikach z 1595r.). Dla pasjonatów, rękopisy zostały sporządzone na papierze czerpanym żeberkowym przy użyciu czarnego atramentu. W środkowej części arkusza zlokalizowany jest filigran o średnicy 3 cm przedstawiający św. Piotra z kluczem z prawej i księgą w lewej ręce (popiersie en face wpisane w okrąg). Filigran umiejscowiony jest pomiędzy kresami.
Dziś każdy z nas może w dusznickim Muzeum spróbować swoich sił w roli papiernika, może zainspiruje to kolejne pokolenia specjalistów? Nasi archiwiści mimo że zawodu zmieniać nie zamierzają, z ręką na sercu (albo w celulozie) polecić mogą odwiedzenie wystawy Najstarsze rękopisy na papierze z Dusznik, ale i całego Muzeum Papiernictwa, zastrzegają jednak, że pamiętać trzeba, że dwie godziny mogą nie wystarczyć!
Opracowanie: Bogumiła Kaczmarek
Fotografie: Archiwum Państwowe we Wrocławiu Oddział w Kamieńcu Ząbkowickim